Αρχείο ετικέτας proverbs

Ο Φλεβαρης κι αν φλεβισει

Φεβρουάριος

FebrCapture
Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει καλοκαίρι θα μυρίσει

Ο δεύτερος μήνας του χρόνου προστέθηκε όπως και ο Ιανουάριος στο 10μηνο (παλαιότερα) Ρωμαϊκό ημερολόγιο γύρω στο 700 π.Χ. από τον Νουμά Πομπίλιο, αρχικά ως ο 12ος μήνας. Επειδή λοιπόν ήταν ο τελευταίος μήνας της χρονιάς, ήταν μήνας μεταβατικός από το ένα έτος στο άλλο, άρα και αποκαθαρτικός.

Το όνομα λοιπόν του Φεβρουαρίου προέρχεται από το FEBRUARE που στα λατινικά θα πει εξαγνίζω, καθαρίζω, από τις τελετές εξαγνισμού που τελούσαν οι Ρωμαίοι αυτόν τον μήνα.
Όταν το 153 π.Χ. ο Ιανουάριος ορίστηκε πρώτος μήνας του έτους, ο Φεβρουάριος ορίστηκε δεύτερος και είχε διάρκεια 29 μέρες στα κοινά έτη και 30 στα δίσεκτα. Όμως το 4 π.Χ. ο αυτοκράτορας Οκταβιανός Αύγουστος, αφαίρεσε μια μέρα και την πρόσθεσε στο μήνα Αύγουστο που ήταν αφιερωμένος στο πρόσωο του. Από τότε ο Φεβρουάριος έχει 28 μέρες στα κοινά έτη και 29 στα δίσεκτα. Εδώ θα πρέπει να πούμε ότι δίσεκτο είναι το έτος που διαιρείται ακριβώς δια του 4.

Στην αρχαία Αθήνα τον μήνα Γαμηλιώνα που αντιστοιχεί στον Φεβρουάριο, γιορτάζονταν τα Ανθεστήρια που διαρκούσαν τρεις μέρες. Την πρώτη μέρα στα Πιθοίγια, άνοιγαν τους πίθους, τα πιθάρια με το καινούργιο κρασί. Παρέδιδαν δείγματα των οίνων μαζί με νερό στο ιερό του Διονύσου στη νότια πλευρά της Ακρόπολης που άνοιγε μια φορά το χρόνο ειδικά γι’ αυτή τη γιορτή, και πρόσφεραν σπονδές στο θεό που δίδαξε τους ανθρώπους τη σωστή «κράσιν οίνου». Τη δεύτερη μέρα στις Χόες (από το χους, την οινοχόη) έτρωγαν και έπιναν σιωπηλά. Την ίδια μέρα έδιναν και τους μισθούς στους δασκάλους μαζί με δώρα. Η τρίτη μέρα οι Χύτροι, ήταν αφιερωμένη αποκλειστικά στους νεκρούς. Έβραζαν πανσπερμία (όλους τους σπόρους) μέσα σε μεγάλες πήλινες χύτρες (από ‘κει και το όνομα Χύτροι) και την προσέφεραν στο χθόνιο Ερμή εκ μέρους των νεκρών.

Στο Βυζάντιο, το Φεβρουάριο, ο αυτοκράτορας οργάνωνε αρματοδρομίες, το Μακελλαρικόν ιπποδρόμιον ή Λουπερκάλιον όπως το έλεγαν. Οι αρματοδρομίες αυτές γίνονταν στον Ιππόδρομο λίγο πριν την αρχή της Τεσσαρακοστής δηλαδή την τελευταία εβδομάδα των Απόκρεω.

Στην Ελλάδα ο Φεβρουάριος έχει πολλές ονομασίες που σχετίζονται με τη μικρή διάρκεια του: Κουτσός, Κουτσοβλέβαρος, Φλιάρης και Γκουζούκης. Λέγεται Φλεβάρης από τη συσχέτιση του με τις «φλέβες» δηλαδή τα υπόγεια νερά που αναβλύζουν τότε λόγω των πολλών βροχών όπως δηλώνει άλλωστε και η παροιμία: «Του Φλεβάρη είπαν να βρέξει κι αλησμόνησε να πάψει».
Ο Φεβρουάριος είναι ο τρίτος μήνας του χειμώνα άρα και ο προάγγελος της άνοιξης, γι’ αυτό «Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει, καλοκαίρι θα μυρίσει«.
Δύο είναι τα σπουδαιότερα έθιμα που τηρούνται μέχρι σήμερα αυτό τον μήνα: Το Ψυχοσάββατο και οι Αποκριές. Στο Ψυχοσάββατο, όσοι έχουν αγαπημένους νεκρούς, βράζουν στάρι, την αρχαία πανσπερμία και κάνουν κόλλυβα που τα προσφέρουν για την ανάπαυση των ψυχών. Αυτή τη μέρα σύμφωνα με μια δοξασία «οι ψυχές βγαίνουν και κάθονται επάνω στα δένδρα και στα βλαστάρια του αμπελιού», γι’ αυτό δεν κόβουν τα βλαστάρια μήπως και «πέσουν οι ψυχές που είναι καθισμένες πάνω σ’ αυτά και κλάψουν».

Οι Απόκριες πάλι (Απο+κρέας=αποχή από το κρέας, γιατί προετοιμάζουν τη νηστεία) αρχίζουν από το Τριώδιο, την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου, συνεχίζουν με την Κυριακή της Κρεατινής και κορυφώνονται την Κυριακή της Τυρινής που λέγεται και Τρανή Αποκριά «Τσι τρανές αποκριές κουζουλαίνονται οι γριές» λένε επιγραμματικά στην Κρήτη. Είναι η μέρα που κυριαρχεί το κέφι και ο χορός οι αστεϊσμοί και οι μεταμφιέσεις. Η πανάρχαια αυτή γιορτή έχει σκοπό να ξυπνήσει τη φύση από τη χειμερία νάρκη της και να εξασφαλίσει τη βλάστηση και την καρποφορία των χωραφιών. Οι μεταμφιεσμένοι πανηγυρίζουν στους δρόμους και στα σπίτια. Χτυπούν τύμπανα και κρατούν φαλλικά σύμβολα, λένε τολμηρά αστεία και εύχονται καλή σοδειά και ευγονία. Οι γιορτές της Αποκριάς τελειώνουν όπως ανεφέρθη την Κυριακή της Τυρινής και επειδή εκείνη την ημέρα τρώνε συνήθως μακαρόνια με τυρί τη λένε και «Μακαρονού».

Την επόμενη μέρα είναι η Καθαρά Δευτέρα και παραδοσιακά οι Αθηναίοι τη γιόρταζαν στους Στύλους του Ολυμπίου Διός, γι’ αυτό και τα Κούλουμα ετυμολογούνται από το λατινικό COLUMNA που σημαίνει κολώνα. Στου Φιλοπάππου πάλι γίνεται το παραδοσιακό πέταγμα του αετού, που έχει μαγικοθρησκευτικό χαρακτήρα, ο αετός να πάρει μακριά το κακό και να φέρει από τον ουρανό καλό.

Η Εκκλησία μας γιορτάζει τον Άγιο Τρύφωνα την 1η Φεβρουαρίου ο οποίος σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση προστατεύει τα αμπέλια και τους αγρούς από τα τρωκτικά και τις κάμπιες.
Την ημέρα της Υπαπαντής του Ιησού Χριστού στις 2, δεν δουλεύουν οι μυλωνάδες στην Κρήτη (Μυλιαργούσα) γιατί την «Παναγία την Παπαντή» την έχουν για προστάτιδα. Καθώς αλλάζει ο καιρός, οι αγρότες μπορούν αυτή τη μέρα να προβλέψουν τις μεταβολές του καιρού για τις επόμενες μέρες «Καλοκαιριά της Παπαντής, Μαρτιάτικος χειμώνας» ή «Ότι καιρό κάνει της Παπαντής θα τον κάμει 40 μέρες».
Στις 3, του Αη-Συμιού οι σε ενδιαφέρουσα δεν κάνουν δουλειές για να μη σημαδευτεί το παιδί στην κοιλιά τους.
Ο Άγιος Χαράλαμπος στις 10, είναι προστάτης και θεραπευτής από λοιμώδεις αρρώστειες. Ο Άγιος Βλάσιος στις 11, προστατεύει τα κοπάδια από τα άγια σαρκοβόρα και ιδιαίτερα τον λύκο.
Τέλος, η γιορτή του Αγίου Κασσιανού κάθε 4 χρόνια στις 29, κατά μια παράδοση ορίστηκε από τον ίδιο το Θεό για να τιμωρήσει τον άγιο για την οκνηρία του.

ΠΗΓΗ – ΤΑ ΝΕΑ – ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2010 «Ε ΡΕ ΓΛΕΝΤΙΑ!»
Εικόνα αρχική πηγή 57nip-patras.blogspot.gr/

Τα Νικολοβαρβαρα

WinterCapture
Χειμώνας

Ο Δεκέμβριος είναι ο δωδέκατος μήνας του Γρηγοριανού ημερολογίου με διάρκεια 31 μέρες. Ήταν ο δέκατος μήνας του αρχαίου ρωμαϊκού ημερολογίου και όταν μετακινήθηκε στη δωδεκάτη θέση δεν άλλαξε το όνομα του. Στην αρχαία Ρώμη γιορτάζονταν από τις 17 έως τις 23 Δεκεμβρίου τα Σατουρνάλια, προς τιμήν του θεού (Κρόνου) μυθικού βασιλιά του Λατίου. Στις 7 ημέρες που διαρκούσε τελούνταν θυσίες, γίνονταν συμπόσια και ανταλλάσσονταν δώρα. Μέσα σε ατμόσφαιρα γενικής ευθυμίας παραμεριζόταν κάθε κοινωνική διάκριση, σταμάταγαν οι δίκες, τα μαθήματα και οι πολεμικές επιχειρήσεις, αμνηστεύονταν οι κρατούμενοι, οι δούλοι εξισώνοντν με τους κυρίους τους και κατ’ εξαίρεσιν, έπαιρναν μέρος μαζί τους στα τυχερά παιχνιδια που οργίαζαν εκείνο το διάστημα. Στις 25 Δεκεμβρίου γιορτάζονταν τα Βρουμάλια ή Μπρουμάλια, τα γενέθλια του Μίθρα, του αήττητου Ήλιου.

Πανταζής - Χειμώνας
Περικλής Πανταζής – Χειμώνας

Στην αρχαία Αθήνα, το μήνα Μαιμακτηριώνα που αντιστοιχεί με τον Δεκέμβριο, εκτός από τα Πόμπαια που η ημερομηνία τους είναι άγνωστη, δεν υπήρχαν άλλες γιορτές. Άλλωστε το κρύο του χειμώνα δεν επέτρεπε ούτε γιορτές στην ύπαιθρο ούτε και συνελεύσεις της Εκκλησίας του Δήμου και της Βουλής.

Στο Βυζάντιο, τα Βρουμάλια άρχιζαν στις 24 Δεκεμβρίου και διαρκούσαν ως τις 17 Ιανουαρίου, 24 μέρες δηλαδή, έτσι ώστε την πρώτη μέρα να γιορτάζουν όσοι το όνομα τους άρχιζε από Α, τη δεύτερη όσοι το όνομα τους άρχιζε από Β, κ.ο.κ. μέχρι να τελειώσει το αλφάβητο. Τις μέρες αυτές οι αυτοκράτορες πρόσφεραν δώρα σε φίλους, συγγενείς και προσωπικό των ανακτόρων. Τις γιορτές αυτές κατάργησε επίσημα η Σύνοδος της Ρώμης το 743 μ.Χ. αλλά διατηρήθηκαν στη μνήμη του λαού μέχρι το 12ο αιώνα, μαζί με πολλές άλλες παγανιστικές γιορτές του Δεκεμβρίου.

Τα ονόματα που έδωσε ο λαός μας στο Δεκέμβριο έχουν σχέση με πολλές θρησκευτικές εορτές που υπάρχουν σε αυτόν τον μήνα. Έτσι αποκαλείται Αη-Νικολιάτης ή Παππου-Νικόλας, αλλά και Νικολοβάρβαρα από τις γιορτές του Αγίου Νικολάου και της Αγίας Βαρβάρας, κυρ-Λευτέρης από τη γιορτή του Αγίου Ελευθερίου στις 15, που χαρίζει καλή λευτεριά στις έγκυες.

Η μέρα αρχίζει να μεγαλώνει από τις 22 Δεκεμβρίου και μετά, αλλά η παράδοση, πιο βιαστική λέει πως από της Αγίας Άννας στις 9, η μέρα παίρνει «ανάσα» ή «άνεση». Του Αγίου Σπυρίδωνος στις 12, λένε πως η μέρα μεγαλώνει «ένα σπυρί», δηλαδή λίγο λίγο μεγαλώνει και ότι αυτή η αύξηση γίνεται μια ολόκληρη ώρα τα Χριστούγεννα. Απ’ αυτό προέρχεται και η ρήση: «Χριστός γεννάται, ώρα γεννάται».
Οι πιο κρύες μέρες του Δεκεμβρίου και ολόκληρου του χρόνου είναι τα Νικολοβάρβαρα. Τότε, στη γιορτή της Αγίας Βαρβάρας στις 4, του Σάββα του ηγιασμένου στις 5 και του Αγίου Νικολάου στις 6, λένε πως: «Η Βαρβάρα βαρβαρώνει (το κρύο), ο Σάββας σαβανώνει κι ο Νικόλας παραχώνει». Ο λαός για να δείξει πόσο κοντινές και συνδεδεμένες είναι αυτές οι τρεις πρώτες γιορτές του μήνα έχει μια παροιμία: Άγιος Νικόλας φώναξε, Σάββας απολογήθη κι η Αγιά Βαρβάρα έτρεξε να πάει να λειτουργήσε».
«Τα Νικολβάρβαρα κάνει νερά και χιόνια» λένε οι αγρότες και οι ναυτικοί συμπληρώνουν: «Τ’ Αη-Νικολοβάρβαρα, κατεβασιές και χιόνια, μπουράσκες και τελώνια».
Πάντως τα χιόνια δεν κάνουν πάντοτε κακό γι’ αυτό κι η παροιμία λέει: «Χιόνι του Δεκεμβριού, χρυσάφι του καλοκαιριού».

Ο Δεκέμβριος έχει σαν ορόσημο την 25η Δεκεμβρίου, ημέρα που η Εκκλησία μας όρισε, όχι τυχαία, να γιορτάζεται η Γέννηση του Χριστού. Ας μην ξεχνάμε ότι την ίδια ημερομηνία γιορτάζονταν και τη γέννηση του Μίθρα.
Πλήθος είναι τα έθιμα που τηρούνται ακόμα και σήμερα σε όλη την Ελλάδα την περίοδο του Δωδεκαημέρου, από την παραμονή της Γεννήσεως δηλαδή, μέχρι τα Φώτα που αγιάζουν τα νερά.
Προάγγελος αυτής της μεγάλης μέρας είναι τα κάλαντα. Παιδιά κρατώντας και χτυπώντας τρίγωνα για να φύγουν τα κακά πνεύματα, πηγαίνουν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας τα κάλαντα. Από τις πιο χαρακτηριστικές εθιμικές εκδηλώσεις των Χριστουγέννων είναι τα χοιροφάγια που σε μερικά μέρη παίρνουν θυσιαστικό χαρακτήρα. Πρόκειται για πανάρχαιο ρωμαϊκό έθιμο που συντηρήθηκες μέχρι τις μέρες μας.σι
Ιδιαίτερη φροντίδα δίνει κάθε νοικοκυρα στην κατασκευή του Χριστόψωμου, που είναι το σύμβολο της μεγάλης γιορτής. Θα το κόψουν τελετουργικά στο Χριστουγεννιάτικο τραπέζι.

Από το κυρίαρχο στοιχείο των δοξασιών του Δωδεκαημέρου είναι οι καλλικάντζαροι. Μαύροι και άσχημοι, με μάτια κόκκινα, πόδια τραγίσια και σώμα τριχωτό, εκμεταλεύονται τις 12 ημέρες που ο Χριστός είναι αβάφτιστος και ανεβαίνουν επάνω στη γη για να μαγασίσουν, να τρομάξουν και να πειράξουν τους ανθρώπους.
Το έθιμο του Χριστουγεννιάτικου δένδρου, μας ήρθε από τη Δύση. Οι Έλληνες τα Χριστούγεννα στόλιζαν μόνο ένα καραβάκι και με αυτό γύρναγαν και έλεγαν τα κάλαντα.

Είναι αμέτρητα τα έθιμα, οι γιορτές και οι τελετές που έχουν σχέση με τα Χριστούγεννα. Μαζί με τους ύμνους της εκκλησίας και τα δημοτικά τραγούδια, ένα στόχο έχουν: Να υπενθυμίσουν πως γεννήθηκε ο «ήλιος της δικαιοσύνης», πως άλλη μια χρονιά έκλεισε τον κύκλο της και πως στο τέλος του μηνός άλλη μια χρονιά θα ξεκινήσει τον δικό της. Χρόνια πολλά και καλή χρονιά!

Ιουνιος ο Θεριστης

καλο καλοκαιρι!
celest swim_b

Ιούνιος ο έκτος μήνας του ημερολογίου και πρώτος του καλοκαιριού. Η προέλευση του ονόματος του δεν έχει ακόμη ξεκαθαριστεί. Πολλοί το ετυμολογούν από την μητέρα θεών και ανθρώπων τη θεά των Ρωμαίων JUNO (Ήρα), προστάτρια του οίκου και του γάμου στην οποία ο μήνας αυτός ήταν αφιερωμένος.  Άλλοι θεωρούν πως ονομάστηκε έτσι για να τιμηθεί ο Ιούνιος Βρούτος, πρώτος Ύπατος της Ρώμης και θεμελιωτής της δημοκρατίας.
Τον Ιούνιο πιθανώς στις 14, οι γυναίκες της Ρώμης γιόρταζαν τα MATRALIA, γιορτή της Λευκοθέας, θεάς της πρωίας.

Στην αρχαία Αθήνα, τον μήνα Θαργηλιώνα που αντιστοιχούσε στον Ιούνιο, γιόρταζαν τα Βενδίδεια. Οι Αθηναίοι κατέβαιναν στον Πειραιά και μαζί με τους Θράκες μέτοικους τιμούσαν την θρακική θεά Βενδίδα στο ναό της, στο λόφο της Μουνιχίας (Καστέλα). Η λατρεία της θεάς είχε σχέση με την καρποφορία της γης και δεδομένου ότι η Θράκη ήταν ο σιτοβολώνας που τροφοδοτούσε την Αθήνα, μπορούμε να διακρίνουμε τους πολιτικούς και οικονομικούς λόγους που ώθησαν τους ελεύθερους Αθηναίους να καθιερώσουν μια κοινή γιορτή με τους μέτοικους Θράκες.
Δύο ακόμη σπουδαίες γιορτές ήταν τα Καλλυντήρια και τα Πλυντήρια. Στα Καλλυντήρια γινόταν γενικός καθαρισμός του ναού της Αθηνάς Πολιάδος υπό την επίβλεψη της ιέρειας της θεάς. Στα Πλυντήρια νωρίς το πρωί, το ξόανο της θεάς έπρεπε να γυμνωθεί από τα κοσμήματα και τον πέπλο του και πλαισιωμένο από άγημα εφήβων οπλιτών, έφθανε στο Φάληρο για να πλυθεί στη θάλασσα. Η επιστροφή στην Αθήνα γινόταν το βράδυ της ίδιας μέρας υπό το φως των πυρσών. Το ξόανο ντυνόταν και πάλι με τον φρεσκοπλυμένο πέπλο του και τα υπόλοιπα στολίδια του.

Ο Ιούνιος στην Ελλάδα έχει πολλές λαϊκές ονομασίες που αναφέρονται είτε στη σχέση του με τις εποχές είτε στις αγροτικές εργασίες που σχετίζονται με αυτόν.
Συνήθως αναφέρεται ως Πρωτόλης ή Πρωτογιούλης, δηλαδή πρώτος μήνας και αρχή του καλοκαιριού. Είναι ο μήνας του θερισμού γι’ αυτό λέγεται και Θεριστής: «Αρχές του Θεριστή του δρεπανιού μας η γιορτή«. Είναι η εποχή που «ότι σπείρεις θα θερίσεις«. Κι ο θερισμός είναι μια κοπιαστική δουλειά. «Θέρος, τρύγος, πόλεμος» είναι οι πιο δύσκολες στιγμές για τον άνθρωπο. Και πρέπει να διαλέξει τι θα κάνει: «Θέλεις θέριζε και δένε, θέλεις δένε και κουβάλιε» λένε στην Κρήτη.

Στις 21 Ιουνίου συμβαίνει η θερινή τροπή του ήλιου, το θερινό ηλιοστάσιο, το «λιοτρόπι» όπως το λέει ο λαός, με τη μεγαλύτερη μέρα του έτους. Εκεί κοντά συγκεκριμένα στις 24, η Εκκλησία μας γιορτάζει την γέννηση του Ιωάννου του Προδρόμου, του Αη-Γιάννη του Φανιστή, του Ριγανά, του Κλήδονα. Λέγεται Φανιστής γιατί την παραμονή της γιορτής του, στις 23, μετά το ηλιοβασίλεμμα ανάβουν φωντιές από τα ζεστά στεφάνια του Μάη και κάθε νέο αγόρι ή κορίτσι πρέπει να πηδήξει από πάνω τρεις φορές φωνάζοντας: «Όξω ψύλλοι και κοριοί μέσα η ρόγα η χρυσή«. Ο λαός μας πιστεύει ότι η φωτιά έχει καθαρτική δύναμη και όσοι περάσουν από πάνω της θα έχουν υγεία και δύναμη. Γι’ αυτό στην Κρήτη όταν πηδάνε πάνω από τη φωτιά λένε: «Να πηδήξω τη φωτιά μη με πιάσει αρρωστιά«. Ο Αη-Γιάννης λέγεται και Ριγανάς γιατί τότε μαζεύουν τη ρίγανη και άλλα αρωματικά φυτά, όχι μόνο για το φαγητό αλλά και για μαγικο-θεραπευτικούς σκοπούς όπως το λεγόμενο «βοτάνι του Αη-Γιάννη» που οι κοπέλες μαζεύουν τελετουργικά, το βράζουν και με αυτό λούζονται για να αποκτήσουν ωραία μαλλιά.

Την κυριότερη έκφραση των μαντικών ενεργειών της ημέρας αποτελεί ο Κλήδονας, μια μαντική πρακτική πανελλήνια γνωστή. Το έθιμο παρουσιάζεται με τοπικές παραλλαγές, το τελετουργικό του όμως είναι πάνω κάτω το ίδιο: Την παραμονή της γιορτής του Αγίου, πηγαίνει ένα παιδί που ζουν και οι δυο γονείς του και φέρνει «αμίλητο νερό» στο σπίτι που έχουν συμφωνήσει να γίνει ο Κλήδονας. Το αμίλητο νερό το βάζουν σε μια στάμνα και μέσα ρίχνουν μικροαντικείμενα, ένα σκουλαρίκι, κάτι τέλος πάντων που να το ξεχωρίζει ο κάτοχος του. Σκεπάζουν τη στάμνα με κόκκινο πανί, το δένουν και πάνω βάζουν μια κλειδαριά, δήθεν για να το κλειδώσουν. Το αφήνουν όλη νύχτα έξω στο ύπαιθρο για να «αστρονομηθεί» και την επόμενη μαζεύονται όλοι και ένα κορίτσι που πρέπει να λέγεται Μαρία και να ζουν και οι δυο γονείς του, τραβάει ένα-ένα τα αντικείμενα ενώ την ίδια ώρα οι άλλοι απαγγέλουν ένα αλληγορικό δίστιχο. Η ευθυμία αλλά και η σάτιρα κυριαρχούν τις ώρες αυτές, ιδιαίτερα όταν το δίστιχο είναι άσχετο ή αταίριαστο με το πρόσωπο με το οποίο συνδέεται. Επίσης δεν λείπει το ψέμμα και η υπερβολή και από το γεγονός αυτό βγήκε η παροιμιακή φράση: «Αυτά τα λεν στον κλήδονα«.

Στις 29 Ιουνίου, στη γιορτή των αποστόλων Πέτρου και Παύλου, γίνεται στα Σπάτα και στις γύρω περιοχές ένα από τα μεγαλύτερα και δημοφιλέστερα πανηγύρια, όπου μαγειρεύεται το «στιφάδο του Αγίου Πέτρου» και μοιράζεται στους πιστούς. Τέλος στις 30, τιμάται η μνήμη των 12 Αποστόλων του Χριστού, που θυσίασαν τη ζωή τους για να διδάξουν σε όλο τον κόσμο του Ευαγγέλιο.

Ιανουαριος

Γενάρης ο Κλαδευτής
Γενάρης ο Κλαδευτής

Ο Ιανουάριος οφείλει την ονομασία του στον διπρόσωπο θεό των Ρωμαίων Ιανό (Janus) που το ένα πρόσωπο του κοιτάει το παρελθόν και το άλλο το μέλλον, ήταν ο προστάτης της πόρτας του κάθε σπιτιού, θεός της κάθε αρχής και της έναρξης των πολεμικών επιχειρήσεων και των μεγάλων έργων.
Στο Βυζάντιο την 1η Ιανουαρίου άρχιζε η θητεία των υπάτων οι οποίοι έβγαιναν στους δρόμους και σκορπούσαν νομίσματα χρυσά και αργυρά. Μικρά νομίσματα όμως έδιναν και στα παιδιά που γύρναγαν στα σπίτια φίλων και συγγενών για να ευχηθούν. Έτσι γεννήθηκαν τα Κάλαντα.

Ο λαός μας έχει διάφορες ονομασίες για τον Ιανουάριο. Παρετυμολογικά λέγεται και Γενάρης και Γεννολοητής γιατί τότε γεννούν τα γιδοπρόβατα. Λέγεται και Γατόμηνας επειδή ζευγαρώνουν οι γάτες.
Τον αποκαλούν και Μεσοχείμωνο γιατί είναι μεσαίος από τους τρεις μήνες του χειμώνα. Στη Μάνη λέγεται και Κρυαρίτης γιατί κάνει τσουχτερό κρύο αλλά και Γελαστός για τις Αλκυονίδες μέρες του. Τώρα είναι η κατάλληλη εποχή για το κλάδεμα των δένδρων γι’ αυτό λέγεται και Κλαδευτής και όπως λέει η παροιμία «Γενάρη μήνα κλάδευε, φεγγάρι μην γυρεύεις» γιατί τους υπόλοιπους μήνες ποτέ δεν κλαδεύουν με φεγγάρι, με πανσέληνο δηλαδή.
Και μιας και αναφέραμε το φεγγάρι πρέπει να πούμε ότι το μήνα αυτό λάμπει στον ουρανό: «Το φεγγάρι του Γενάρη παρά ώρα μέρα μοιάζει«.

Στο εκκλησιαστικό εορτολόγιο την 1η Ιανουαρίου εορτάζεται η μνήμη του Μεγάλου Βασιλείου, του Αη -Βασίλη, που έρχεται από την Καισάρεια φορτωμένος δώρα. Η Βασιλόπιτα που σύμφωνα με την παράδοση καθιέρωσε πρώτος ο Μέγας Βασίλειος, κόβεται τελετουργικά και τα κομμάτια μοιράζονται. Τυχερός της χρονιάς είναι εκείνος που θα του πέσει το νόμισμα.
Στις 6 γιορτάζονται τα Θεοφάνεια ή τα Φώτα όπως τα λέει ο λαός. Τη μέρα αυτή σύμφωνα με την παράδοση ανοίγουν οι ουρανοί και εισακούονται οι προσευχές. Επίσης αγιάζονται τα νερά και όπου υπάρχει θάλασσα (ή ποτάμι) ο σταυρός καταδύεται και αυτός που θα τον ανασύρει είναι ο τυχερός της χρονιάς.
Ο ιερέας ραντίζει τα σπίτια με αγιασμό για να φύγουν οι Καλικάντζαροι, βρωμερά πνεύματα που μαγαρίζουν τα πάντα και που τώρα φωνάζουν: «Φεύγετε να φεύγουμε κι έρχεται ο τρελόπαπας με την αγιαστούρα του κα με τη μαγκούρα του!».

Στις 7 γιορτάζει ο αγαπημένος άγιος του λαού, ο Αη-Γιάννης ο Βαπτιστής. Πολλές είναι οι παροιμίες για τους Γιάννηδες. Από τη μια «Σπίτι χωρίς Γιάννη προκοπή δεν κάνει» και από την άλλη «Σαρανταπέντε Γιάννηδες ενός κοκόρου γνώση«. Φαίνεται πως οι Γιάννηδες είναι ατομιστές αφού «Γιάννης κερνά και Γιάννης πίνει» αλλά και γκρινιάρηδες: «Τι είχες Γιάννη; Τι είχα πάντα«.

Του Αη-Γιαννιού σε πολλά μέρη της Ελλάδας συνηθίζουν να μεταμφιέζονται με προβιές τράγων. Το έθιμο αυτό είναι οι Μωμόγεροι των Ποντίων, τα Ρουγκατσάρια στην Καστοριά, οι Αράπηδες στη Δράμα, τα Μπουμπουσιάρια στη Σιάτιστα. Οι τραγόμορφοι άνδρες τριγυρνούν στους δρόμους με κουδούνες διώχνουν το κακό και εύχονται καλή σοδειά.
Στις 8 είναι η γιορτή της Αγίας Δομινίκης ή Δομνής ή Δόμνας και σε όλη τη Βόρειο Ελλάδα γιορτάζεται η μέρα της Μπάμπως. Είναι μια πανάρχαιη γιορτή της γυναικοκρατίας. Οι γυναίκες σε ομάδες πίνουν και λένε τολμηρά αστεία και τραγούδια. Οι άντρες αυτή τη μέρα κάνουν όλες τις δουλειές των γυναικών. Η γιορτή τιμούσε τις μεγάλες άρα έμπειρες γυναίκες κι αυτές με τη σειρά τους μετέφεραν την πείρα τους στις νεώτερες.
Τέλος η Εκκλησία μας τιμά τους τρεις Ιεράρχες, τον Βασίλειο τον Μέγα, τον Γρηγόριο τον Θεολόγο και τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Γνώστες της ελληνικής παιδείας και οι τρεις, άφησαν ένα τεράστιο συγγραφικό έργο, το οποίο επηρέασε την Ορθοδοξία και της έδωσε το φιλοσοφικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο στηρίχτηκε αργότερα για να διατυπώσει κανόνες και δόγματα.
Πηγή: Ημερολόγιο 2010, τα Νέα, «Ε, ρε γλέντια!»