O Γρηγόριος Ξενόπουλος θεωρείται ένας από τους

σημαντικότερους εκφραστές της "Νέας Αθηναϊκής Σχολής" που είχε σαν "ιθύνοντα νου" τον ιδρυτή της Κωστή Παλαμά — με τον οποίον και διατήρησε σ' όλη του τη ζωή στενό φιλικό σύνδεσμο.

Με το τεράστιο
συγγραφικό του έργο — πολυποίκιλο, με μια γραφή που συνάρπαζε με την ζωντάνια και την αμεσότητά της αλλά και την πρωτοτυπία των εκφραστικών της μέσων, o Ξενόπουλος, γρήγορα αγαπήθηκε από το αναγνωστικό κοινό της εποχής του και εγκαίρως κατατάχτηκε στην κατηγορία των θεμελιωτών του σύγχρονου ελληνικού μυθιστορήματος.

Περιέγραψε την εποχή του δίνοντας το προβάδισμα στην αστική μέση τάξη χωρίς όμως να παραλείψει να φωτίσει και τις όψεις της ελληνικής επαρχίας και δη της Ζακύνθου αναφερόμενος σε θέματα κοινωνικά, εστιάζοντας την οπτική του όχι μόνο σε όλα τα ανθρώπινα ελαττώματα και παρεκτροπές αλλά και στους ταξικούς διαχωρισμούς που έφερναν τόση δυστυχία—προβάλοντας και αναλύοντας εκτενώς αυτά τα ζητήματα της εποχής, ιδιαίτερα στον "Ποπολάρο".

Κυρίως όμως θεωρείται ο κατ' εξοχήν αντιπροσωπευτικός συγγραφέας της ΑθηναΊκής κοινωνίας των δεκαετιών 1920-1940 δεδομένης της τεράστια απήχησης που είχαν τα μυθιστορήματα και τα θεατρικά του έργα ("Μυστικοί Αρραβώνες", "Πειρασμός" κ.ά.) στο αναγνωστικό και θεατρόφιλο κοινό της εποχής του.

O συγγραφέας των "Μυστικών Αρραβώνων" μόνο μετά από δέκα χρόνια -στην "Αυτοβιογραφία" του- [1938-1939] που δημοσίευσε στην εφημερίδα "Αθηναϊκά Νέα" αποκάλυψε πως το μυθιστόρημα του -"Μυστικοί Αρραβώνες"- ήταν αυτοβιογραφικό και πως η ηρωϊδα του -η Θάλεια- δεν ήταν άλλη από τη γνωστή ποιήτρια "Μυρτιώτισσα" που το πραγματικό της όνομα ήταν Θεώνη Δρακοπούλου. Η δεκαοκτάχρονη Μυρτιώτισσα έγραψε τα περίφημα γράμματα που περιέχουν οι "Μυστικοί Αρραβώνες" μαζί δε, με τα γράμματα του τριαντάρη τότε Ξενόπουλου, αποτελούν την ωραιότερη ερωτική επιστολογραφία που γράφτηκε ποτέ.

• >> Το Κομφετί (Από το Μυστικοί Αρραβώνες).
  Πρωτοδημοσιεύτηκε σε συνέχειες στην εφημερίδα "Έθνος" από 22 Νοεμ. 1915 έως 12 Μαίου 1916. Η εντύπωση που προκάλεσε έκανε το Έθνος να το ξαναδημοσιεύσει πάλι έπειτα από λίγα χρόνια -Αύγ. 1922 - Ιαν. 1923. Σε βιβλίο εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1922 σε 335 σελ. από τον εκδοτικό οίκο Ι. Κολλάρου.
  Σχετικά το περιοδικό Νέα Εστία την 1-8-1929 γράφει: "Είναι το καθαυτό ερωτικό μέσα σ' όλα τα μυθιστορήματα του Ξενόπουλου γιατί περιέχει την ωραιότερη ερωτική αλληλογραφία που γράφτηκε ποτέ γιατί είναι πραγματική, αληθινή κι ακόμη είναι ένα μυθιστόρημα à clef που οι ήρωές του είναι άνθρωποι γνωστοί στους φιλολογικούς και καλλιτεχνικούς κύκλους των Αθηνών..."
• >> Αναδυόμενη Πρωτοδημοσεύτηκε σε συνέχειες στην εφημερίδα Έθνος, από 21 Ιαν. έως 26 Μαρτ. 1923.
  Σε βιβλίο εκδόθηκε για πρώτη φορά από τον εκδοτικό οίκο Ι. Κολλάρου το 1925 [σελίδες 207] . Τον Αύγουστο του 1954 μεταδόθηκε από τον Ραδιοφωνικό σταθμό Αθηνών σε 20 συνέχειες. Διασκευάστηκε σε θεατρικό έργο από τον ίδιο τον Ξενόπουλο. Σχετικά γράφει στην "Αυτοβιογραφία" του, "Άπαντα", έκδοση Μπίρη, τόμος Α΄, σελ.337.
• >> Ένα ειδύλιο στη Μπόχαλη
• >> Ο Ποπολάρος
• >> Το μυστικό της κοντέσσας Βαλέραινας
  Το 1903 περιελήφθη στην δευτέρα σειρά διηγημάτων του.
  Τον επόμενο χρόνο το διασκεύασε ο ίδιος ο συγγραφέας για την περίφημη "Νέα Σκηνή" του Χριστομάνου. Σχετικά γράφει στην "Αυτοβιογραφία" του, σελ. 325.
  
  Κείμενο - Ενημέρωση 3-feb-07
  "Από τότε που ο Χριστομάνος στο θέατρο του Διονύσου, μας ζήτησε κι έργα για το ίδρυμα του, λογάριαζα να γράψω κάτι που να μη μοιάζει με τ' άλλα. Και δεν βρήκα καλύτερο παρά να δραματοποιήσω ένα μικρό μου διήγημα, το "Μυστικό της Κοντέσσας Βαλέραινας"...
  Η πρεμιέρα δόθηκε στις 30 Ιουλίου 1904. Το θεατράκι ήταν γεμάτο ασφυκτικά... Μετά δεκατέσσερα χρόνια -το 1918- η Μαρίκα Κοτοπούλη μου εζήτησε το "Μυστικό" που της το είχαν επαινέσει πολύ..."

Εργα

• Βαλέραινα
• Ποπολάρος